Agardo que pasedes unha boa semana en Salou, que veñades cun moreno de envexa e coas pilas recargadas.
Unha aperta para tod@s @s que tivestes este blogue como referencia durante o curso, espero que vos fora de axuda. É hora de írmolo pechando. Foi un curso intenso e cheo de aprendizaxe polas dúas partes, porque diso se trata a vida, de aprendermos sempre un pouquiño máis do que sabemos.
Agora toca seguirmos cada quen o noso camiño, un sendeiro de esperanza e esforzo que se verá recompensado.
Un día como hoxe, en que as homenaxes ao poeta do Courel se suceden ao ancho e longo do País, déixovos varias mostras de recitais con que Uxío Novoneira nos deleitou para que perdure a súa voz e a súa poesía para sempre.
Aquí tedes a presentación que fixemos no Departamento de Lingua Galega co CPI Alcalde Xosé Pichel de Coristanco con motivo da celebración do Día das Letras Galegas este ano 2010.
Abofé que do obradoiro poético posterior saíron poemas e caligramas ben fermosos. Mais xa sabedes, a inspiración atópase traballando, e para que unha obra saia ben, antes hai que tirar moitos papeis, ou en linguaxe máis actualizada, revisar moitas veces un mesmo documento no voso procesador de textos.
E por se non o sabedes, existen páxinas onde publicar a vosa obra, por exemplo na Biblioteca Virtual Galega.
Mais se aínda non sodes tan ambiciosos e ambiciosas, podédelo deixar como comentario, que de vez en cando tamén se agradecen, porque sei que sodes moitos e moitas as que seguides o blogue, mais non vos deixades notar.
Un caligrama é un poema cuxa disposición gráfica conforma unha imaxe visual.
Vimos na clase algún caligrama de Uxío Novoneira respecto á paisaxe, e faleivos aproveitando a situación, doutros caligramas como os do Colectivo Ronseltz. Velaquí o tedes, trátase dunha representación do tráfico de cocaína nas praias galegas tirado do libro colectivo do grupo, Unicornio de cenouras que cabalgas os sábados, pura vangarda nos anos 90:
Estivemos vendo estes días a poesía da posguerra, e dixemos que un dos membros máis destacados da Xeración de 1950 (tamén chamada Xeración 'La Noche' ou Xeración das Festas Minervais) foi (e segue sendo) Xosé Luís Méndez Ferrín, recentemente nomeado Presidente da Real Academia Galega. Díxenvos da miña devoción literaria por este autor polifacético, clave para a renovación da poesía galega dos 80, e por un libro seu que marcou un antes e un despois, Con pólvora e magnolias(1977), considerado polos especialistas "un impacto poético en época de ditadura". O propio título remite a dous elementos: a pólvora, como símbolo de resistencia e loita (temática socialrealista) e a magnolia, como símbolo de delicadeza e beleza (temática intimista). A continuación dous poemas sacados desta obra, ambos pertencentes a estas dúas temáticas tan diferentes:
Saudemos á morte; na palma da man non sosteñamos ónices.
Chamémoslle: libro de silencio, pórtico terminal da escravitude, escritura feliz da opacidade, luz que desata e nome da ledicia.
Saudemos á morte; non deamos pousada a Bach ou Joplin.
Contemplemos o seu fremoso rostro á nosa beira.
O segundo deles, pola súa extensión, déixovolo nun enlace. Trátase dun macropoema titulado "Reclamo a libertade pró meu pobo" que o autor lle dedicou á memoria de Xosé Ramón Reboiras Noia (1950-1975), nacionalista galego máis coñecido como Moncho Reboiras, membro da UPG, abatido pola policía en Ferrol o 12 de agosto de 1975.
Hoxe en día Internet permítenos acceder a múltiplas ferramentas para o estudo da nosa lingua. Entre esas ferramentas está a aplicación A nosa fala: Bloques e áreas lingüísticas do galego. Nela, ademais dun estudo teórico moi completo sobre Dialectoloxía galega, podedes atopar, ordenados por bloques (Occidental, Central e Oriental) e por concellos (aos que accededes desde cada un dos bloques no menú da esquerda) gravacións de persoas con idades comprendidas entre os 14 e os 85 anos.
Con esta curta de animación recórdase a Manfred Gnädinger, coñecido como Man de Camelle ou o alemán de Camelle. O seu periplo vital remataría ao pouco de o Prestige tinguir de negro a obra de toda unha vida... Na fotografía que acompaña esta mensaxe podédelo ver desolado pola visión das rochas cubertas de chapapote.
Ao final, despois da curtametraxe, un vídeo cun pequeno percorrido polo que agardamos que sexa o futuro Museo de Man, un escultor diferente.
Esta mañá levantámonos cunha triste nova: o falecemento de Miguel Delibes, un dos escritores españois máis recoñecidos e máis admirados.
Evidentemente, non é obxecto de estudo do currículo de Lingua e Literatura Galega, para o que en principio está orientado este blogue, mais como toda a boa literatura, os libros de Delibes teñen un carácter universal. Neles atoparemos sempre ao ser humano como centro da vida en comuñón coa natureza e un carácter autobiográfico que os fan achegados ao lector ou lectora.
Recoméndovos a lectura de calquera deles, mais quizais, para se adentrar no seu universo, eu comezaría por El Camino, unha novela de aprendizaxe onde Daniel, El Mochuelo, recorda como foi a súa vida nunha aldea castelá a noite antes de partir para a cidade a estudar. Unha novela que non vos deixará indiferentes, porque en moitos casos vos identificaredes cos sentimentos que transmite
Porque non todo vai ser estudar, para esta fin de semana, e a propósito do interese que mostrastes algúns e algunhas polo idiolecto coruñés (popularmente coñecido como 'coruño'), propóñovos que vexades o seguinte monólogo de Quico Cadaval (por certo, que foi o director da adaptación da obra de Shakespeare para o galego Noite de Reis ou o que queirades). As risas non faltarán. Boa fin de semana a tod@s!
Escolleron o 17 de maio por ser a data en que Rosalía de Castro dedicou o libro Cantares Gallegos á poeta Fernán Caballero, xa que a data de publicación se descoñece.
Desde ese 17 de maio de 1963, ano en que se lle dedicou o Día das Letras Galegas a Rosalía, como non podía ser doutro xeito, foron varios os autores e autoras homenaxeados.
Neste ano 2010, o homenaxeado será Uxío Novoneyra, o poeta do Courel. Moitos e moitas foron os que apoiaron esta candidatura na rede e ao final, merecidamente, a Academia fixo caso do que pedía a sociedade, e este extraordinario poeta pasará a engrosar a listaxe de escritores aos que se lle dedicou este gran día da cultura galega.
Hoxe déixovos a ficha dun dos grandes do teatro e do audiovisual galego: Manuel Lourenzo. De seguro que o coñecedes de series como Mareas Vivas, onde se fixo coñecido para o gran público interpretando o enigmático Melgacho, que ben podería ser un personaxe tipo do mariñeiro galego, a personificación da filosofía das nosas xentes do mar. Mais Manuel Lourenzo xa levaba desde moi novo renovando o teatro galego en todas as súas facetas: estudoso, autor, actor, director teatral... Premio Nacional de Literatura Dramática (1997), Pedrón de Ouro (2001), Premio Nacional de Artes escénicas (2008) e Premio Álvaro Cunqueiro (2009) son simplemente catro dos seus últimos galardóns. Unha traxectoria que comezou a finais da Ditadura e que continúa hoxe, con máis forza se cabe, colocando o teatro galego á altura do que se está a facer noutros lugares.
A finais dos anos 60 xurdiu arredor da Universidade de Santiago de Compostela un grupo de mozos que, a imitación da Nova Cançó catalá, crearon o que se deu en chamar a Nova Canción Galega. O grupo, apadriñado polo poeta chairego Manuel María, chamaríase Voces Ceibes, o que xa dicía moito da súa intención. Tratábase de reivindicar o galeguismo a través da música e da poesía, cunhas cancións protesta que pronto se convertirían en himnos da época contra o réxime franquista. Podedes ver unha reportaxe que lle fixeron recentemente no xornal A Nosa Terra con motivo do seu 40 aniversario no seguinte vídeo:
E neste outro vídeo podedes ver aos integrantes do grupo como eran nos anos 60 cunha das súas cancións máis coñecidas, "Os compañeiros":
LONGA NOITE DE PEDRA No meio do caminho tinha uma pedra tinha uma pedra no meio do caminho tinha uma pedra no meio do caminho tinha uma pedra. CARLOS DRUMMOND DE ANDRADE
O teito é de pedra. De pedra son os muros i as tebras. De pedra o chan i as reixas. As portas, as cadeas, o aire, as fenestras, as olladas, son de pedra. Os corazós dos homes que ao lonxe espreitan, feitos están tamén de pedra. I eu, morrendo nesta longa noite de pedra.
Con este poema comeza o libro Longa noite de pedra (Celso Emilio Ferreiro, 1962), un título que serviría de metáfora para os terríbeis anos da Guerra Civil (1936-1939) e da posterior Ditadura (1939-1975).
Nos seguintes temas imos ver que ocorreu na lingua e na literatura galegas durante estes anos. Como poderedes supor, todos os avances que se conseguiran co movemento nacionalista das Irmandades da Fala e coa Xeración Nós ficaron diluídos polo golpe de estado do xeneral Franco e a posterior represión exercida en Galiza, onde non houbo guerra, a diferenza doutros puntos do Estado.
No seguinte vídeo, tirado da serie Historias de Galicia, podedes ver un contexto histórico moi por enriba:
Asemade, téñovos comentado na aula que diferentes filmes retratan con bastante bo tino a situación histórica destes anos. Un deles é A lingua das bolboretas (José Luis Cuerda, 1999), baseada en varios relatos recollidos no volume Que me queres, Amor? (Manuel Rivas, 1995). Nela cóntase como era a vida na Segunda República e o momento xusto do alzamento militar franquista (18.07.1936) e das consecuencias terríbeis para os que manifestaran o seu apoio á República e ao comunismo.
O outro filme, O lapis do carpinteiro(Antón Reixa, 2002), baseado tamén nunha novela homónima de Manuel Rivas (1999), seguiría cronoloxicamente a época d'A lingua das bolboretas, mostrando a represión durante a Guerra Civil en cadeas como a da Coruña ou a da Illa de San Simón, convertida en campo de concentración franquista. O seguinte vídeo é un dos fragmentos máis sonados desta película que vos recomendo encarecidamente:
Finalmente, penso que non estaría completo este repaso polo contexto histórico sen vos remitir ao seguinte vídeo sobre a represión na Illa de San Simón, na ría de Vigo:
Os nosos parabéns a este actorazo galego, Luís Tosar, que para alén do seu traballo impecábel en cada proxecto que encabeza, é un exemplo a seguir como galego, levando por todo o mundo a nosa lingua e a nosa cultura sen complexos. Onte, cando recollía o Goya ao mellor actor protagonista polo seu papel de Malamadre en Celda 211 (Daniel Monzón, 2009), puidémolo comprobar. Velaquí o vídeo:
Para finalizarmos con estas aulas onde o mar foi o protagonista, propóñovos un plan para esta fin de semana: visualizar a seguinte curtametraxe titulada A Rosa dos ventosde Jairo Iglesias onde atoparedes moitas caras coñecidas (entre elas unha sorpresa) e moitos lugares coñecidos da nosa Costa da Morte.
As referencias literarias son continuas: desde os poemas de Rosalía de Castro aos de Manuel Antonio... un universo cheo de sentimentos e emocións (ollo á banda sonora de auténtico luxo) nunha xoia de 16 minutos que non vos defraudará.
Interesante enlace para practicardes o uso do b/v. Contén tamén un autocorrector para verdes os erros. Se navegardes polo resto do sitio web, veredes exercicios de ortografía de moi diversa índole.
Mais recordade: canto máis leades na nosa lingua, menos erros teredes ao escribila.
Na seguinte selección de diapositivas feitas co gallo da Inauguración da Fundación Pondal en Ponteceso podedes ver máis exemplos. A cada poema do libro achégaselle unha ou dúas fotografías relacionadas co seu contido ou coa súa localización nas marabillosas paraxes da Costa da Morte. Espero que desfrutedes da presentación e que se queredes, probedes a facer algo semellante cun poema que vos guste.
Vídeo da Plataforma Queremos Galego (http://www.queremosgalego.org/) sobre a xornada de mobilización no ensino galego o pasado 21 de xaneiro en contra das políticas galegófobas do Goberno da Xunta de Galiza.
Para nos introducirmos na análise do comentario de textos poéticos, e conseguir aproveitar ao máximo o que o poema nos ofrece, podedes botar unha ollada ao seguinte enlace sobre o libro de Manuel Antonio De catro a catro (1928).
A información nesta interesante páxina está distribuída da seguinte maneira:
- Fotografías da capa de distintas edicións da obra ao longo do tempo.
- Os 20 poemas da obra comentados verso a verso, onde se ofrecen explicacións lingüísticas e literarias moi interesantes.
- Ademais, en cada poema, tedes un cadro resumo cos trazos da poética máis tradicional e cos trazos máis vangardistas que podedes atopar nel.
En definitiva, unha páxina ben interesante onde poder preparar o tema para o exame.
Realmente, esta mensaxe é unha excusa para poder colgar no blogue o meu cadro favorito. Déixovolo aí, para que contempledes de vagar a súa fermosura e vos mergulledes na soidade que desprende. O título é Mariña, de Urbano Lugrís.
Hai dous anos, achegábame á Fundación Caixa Galicia na Coruña para ver unha exposición estupenda sobre este magnífico autor da vangarda pictórica galega. Podedes ver un vídeo coas obras desta exposición aquí. Nel veredes como predomina o mar no universo de Urbano. Por algo lle chaman o pintor do mar.
A relación de Urbano Lugrís con Bergantiños, a nosa bisbarra, vén do ano 1956, cando se asentou en Malpica durante 4 meses para decorar a Casa do Pescador. Nela, aínda hoxe se conservan cinco frescos e tres trípticos nos que homenaxea á paisaxe malpicá (Illas Sisargas) e aos mariñeiros desta localidade da Costa da Morte. Ademais, en todos eles se introducen pequenos poemas e representan fiestras abertas sobre unha paisaxe marítima, tema recorrente na súa obra.
Detrás da Casa do Pescador, no "Bar Pescador", aínda hoxe se pode ver unha rosa dos ventos feita polo pintor coruñés. Acompáñaa un mapa da Costa da Morte feita por un pintor malpicán chamado Chunguito, a quen Urbano agasallou coa súa paleta.
Unha réplica da rosa dos ventos e o mapa puideron verse na serie de TVG Mareas Vivas, no tan sonado "Bar Petróleo", que ben puidera estar inspirado neste recuncho histórico bergantiñán.
Non fun quen de atopar moitas mostras desta serie na rede, mais a que vos deixo aquí ben seguro que vos interesa, porque é o primeiro papel que tivo Martiño Rivas na televisión. Eu pídovos un esforzo e fixarvos tamén na parede de fondo do bar, onde veredes o que vos digo.
Velaquí algunha información de interese sobre o Esperanto, esa lingua artificial inventada nun laboratorio. Na Galipedia, tedes información sobre o esperanto en lingua galega. Mais como todo idioma que se prece, o esperanto tamén está na rede, e tamén conta, igual que o galego, da súa versión da Wikipedia, chamada Vikipedio. Nela podedes consultar o mesmo artigo que o anterior, desta volta, en esperanto. Desta información destaco os seguintes aspectos: - O esperanto é unha lingua artificial, polo que non está relacionado xenealoxicamente con ningún idioma de ningún grupo étnico, aínda que a súa base é latina. - Foi inventado en 1887 polo oftalmólogo Ludwik Lejzer Zamenhof, que asinou como Doktoro Esperanto, nome polo que se coñecería posteriormente esta lingua. - Dentro do seu léxico, ten vocabulario derivado directamente do galego: 'saudado' (soidade). - En Galiza, a principios do século XX había asociacións esperantistas nas cidades da Coruña, Betanzos, Santiago de Compostela, Mondoñedo, Vilalba, Foz, Lugo e Vigo. De aí quizais a mención do esperanto nun poema de De catro a catro de Manuel Antonio (1928). Como curiosidade, dicirvos que temos unha única obra da Literatura Galega traducida ao esperanto: Retrincosde Castelao, co título Viveroj.
Máis unha vez, o espírito do irmán Daniel agroma por todas as partes...
Tranquilidade... Cabana de Bergantiños non é o último reduto de fala latina no mundo...
Coa expresión "latín" refírese Francisco Javier Varela Pose, autor do traballo "O latín dos canteiros en Cabana de Bergantiños" (Madrygal, 7, 2004) á xerga ou xiria específica deste oficio na Costa da Morte.
Recoméndovos que leades as táboas que inclúe o traballo ao longo das súas páxinas, onde, como curiosidade, tedes varios exemplos de palabras desta xerga e o seu significado en galego.
Nalgún punto do traballo tamén se explica a súa relación co éuscaro, pero iso xa o deixo para aqueles e aquelas que queiran profundar no tema...
Mensagens
